Złamane serce kojarzy się z metaforą, ale lekarze znają też jego dosłowną wersję: zespół takotsubo, czyli przejściowe osłabienie mięśnia sercowego po silnym stresie. Amerykański Narodowy Instytut Serca, Płuc i Krwi opisuje, że wyzwolić go może nawet przykra wiadomość, a objawy przypominają zawał. Warto wiedzieć, jak emocje łączą się z ciałem — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, co z tego wynika w praktyce.
Zespół takotsubo, nazywany też zespołem złamanego serca, to według amerykańskiego Narodowego Instytutu Serca, Płuc i Krwi (NHLBI) rzadka, ale poważna choroba. Serce tymczasowo się powiększa, a jego mięsień słabnie. Do tego dochodzi zwykle po silnym stresie. Instytut podaje, że schorzenie występuje u mniej niż 5% populacji i częściej dotyczy kobiet. Nazwa nie jest przypadkowa: wyzwalaczem bywa wiadomość, która wywraca życie do góry nogami.
NHLBI zaznacza, że bodziec nie musi być wyłącznie emocjonalny. Organizm reaguje na silne obciążenie niezależnie od tego, czy ma ono źródło w głowie, czy w ciele. Instytut podaje przykłady:
Na stronie o przyczynach kardiomiopatii NHLBI dodaje, że ekstremalny stres może zwiększać ryzyko takotsubo, zwłaszcza u osób, które mają także inne czynniki ryzyka. Zapisano tam również, że choroba jest częstsza u kobiet po menopauzie.
Najczęstsze objawy to ból w klatce piersiowej i duszność, czyli dokładnie to, czym zaczyna się też zawał serca. Dlatego takotsubo nie da się rozpoznać „na oko”. Przy takich dolegliwościach trzeba jak najszybciej skontaktować się z lekarzem albo wezwać pogotowie, a ocenę zostawić medykom. Nawet silne przeżycie emocjonalne nie jest powodem, żeby bagatelizować ból w klatce.
Badanie opublikowane w „Journal of the American Heart Association”, częściowo wsparte przez NHLBI, opierało się na dokumentacji szpitalnej z USA. Badacze potwierdzili 135 463 przypadki takotsubo zapisane w latach 2006–2017. Aż 88,3% z nich dotyczyło kobiet. Autorzy odnotowali wzrost liczby przypadków u kobiet w wieku 50 lat i starszych, a mężczyźni w średnim wieku chorowali częściej niż młodsi mężczyźni.
Zdaniem autorów zmiany nie wynikają wyłącznie z lepszej diagnostyki, dlatego potrzebne są dalsze badania czynników ryzyka, przebiegu choroby i skutków w dłuższej perspektywie. Komunikat NHLBI o tym badaniu ukazał się 13 listopada 2021 roku. Dla studentów to raczej wiedza o mechanizmie niż powód do niepokoju, bo opisane wzrosty dotyczą osób starszych.
Jak zmierzyć wpływ stresu na serce? W materiale NHLBI z 13 czerwca 2024 roku opisano badanie opublikowane w „Circulation: Cardiovascular Imaging”. Jego głównym autorem był Amit J. Shah, kardiolog z Atlanta VA Medical Center i profesor Emory University. Zespół przeanalizował dane ponad 700 dorosłych, którzy uczestniczyli w badaniach laboratoryjnych.
Ciekawostka: stres psychiczny wywoływano w tych badaniach prostym zadaniem. Uczestnicy mieli dwie minuty na przygotowanie przemówienia i trzy minuty na jego wygłoszenie przed co najmniej trzema osobami.
Podczas takiego testu u 119 uczestników, czyli 16% próby, doszło do niedokrwienia mięśnia sercowego, czyli zmniejszenia przepływu krwi do serca. Osoby z najniższą zmiennością rytmu serca, czyli różnicami w czasie między kolejnymi uderzeniami, stanowiły około jednej czwartej uczestników i miały dwukrotnie większe prawdopodobieństwo niedokrwienia niż osoby z wyższą zmiennością. Wcześniejsze badania z 2021 roku wykazały z kolei, że co szósta osoba z chorobą serca była dwukrotnie bardziej narażona na niedokrwienie podczas stresu psychicznego.
Autorzy podkreślają, że potrzeba dalszych badań. Wśród możliwych interwencji wymieniają ćwiczenia aerobowe, jogę i ćwiczenia oddechowe, a u osób z wysokim ryzykiem także leki. Rebecca Campo z NHLBI zwraca uwagę, że po stresującej sytuacji warto aktywować układ przywspółczulny, czyli tę część układu nerwowego, która uspokaja organizm i pomaga mu wrócić do normy. Badacze rozważają też noszone na ciele monitory tętna, które mogłyby pomóc osobom z chorobą serca wcześnie wychwycić sygnały stresu.
Silne emocje nie są wyłącznie sprawą głowy: u części osób potrafią realnie obciążyć serce. Zespół takotsubo jest rzadki i według amerykańskich danych dotyczy głównie kobiet po pięćdziesiątce, ale jego objawy przypominają zawał, więc ból w klatce piersiowej i duszność zawsze wymagają pilnej konsultacji z lekarzem. Ruch, spokojny oddech i odpoczynek po trudnych wydarzeniach to rozsądne nawyki, które wspierają organizm po stresie.
5 pytań · minuta
