Test w kierunku HIV można zrobić bezpłatnie, bez skierowania i anonimowo – w punktach konsultacyjno-diagnostycznych, które działają w każdym województwie. Od maja 2025 r. bezpłatny test bez skierowania wykonuje też publiczna przychodnia POZ, choć tam nie jest anonimowy. Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia, kiedy warto się zbadać i ile trzeba odczekać po ryzykownej sytuacji – a na końcu możesz sprawdzić, czy znasz zasady testowania.
Ministerstwo Zdrowia wymienia kilka miejsc, w których można sprawdzić, czy doszło do zakażenia HIV. Różnią się kosztem i tym, czy trzeba podać nazwisko.
W punkcie konsultacyjno-diagnostycznym nie podajesz nazwiska – test robi się „na hasło”. Badaniu towarzyszy rozmowa z doradcą, najczęściej lekarzem albo psychologiem z certyfikatem Krajowego Centrum ds. AIDS. Wynik wydaje się na podstawie numeru badania i hasła, a odbiera się go osobiście. Adresy i godziny otwarcia punktów zbiera Krajowe Centrum ds. AIDS na stronie >aids.gov.pl. Lista obejmuje m.in. Warszawę, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Łódź, Lublin, Katowice czy Białystok. Godziny są różne, często popołudniowe, więc przed wyjściem warto je sprawdzić.
Ministerstwo podaje sytuacje, w których test ma sens:
Test nie wykrywa samego wirusa, tylko przeciwciała albo przeciwciała i antygen p24. Organizm potrzebuje czasu, żeby je wytworzyć – i to jest tak zwane okienko serologiczne.
Szybkie testy III generacji wykrywają przeciwciała po 4–5 tygodniach od ryzykownej sytuacji, ale wykluczyć zakażenie można nimi najwcześniej po 12 tygodniach. Testy IV generacji wykrywają antygen p24 po 2 tygodniach, a do wykluczenia zakażenia potrzebne jest badanie po 6 tygodniach. Według ministerstwa wynik ujemny daje pewność dopiero co najmniej 6 tygodni po możliwym zakażeniu – termin badania najlepiej ustalić z lekarzem albo doradcą. Na czczo być nie trzeba.
Wynik dodatni zawsze wymaga testu potwierdzającego, a potem jak najszybszej wizyty u specjalisty.
Istnieje profilaktyka poekspozycyjna, czyli PEP – leki przyjmowane po narażeniu, na przykład po gwałcie albo zakłuciu igłą nieznanego pochodzenia. Liczy się czas: najlepiej zgłosić się w ciągu 2–3 godzin, a według aktualnej wiedzy profilaktyka jest najskuteczniejsza do 48 godzin. Zgłaszasz się do szpitala zakaźnego, który prowadzi terapię antyretrowirusową. Listę placówek z całodobowymi telefonami Krajowe Centrum ds. AIDS publikuje w zakładce „Sytuacje nagłe”, a gdy nie da się dodzwonić – można pojechać do placówki z listy albo do dowolnej kliniki chorób zakaźnych.
Osobną metodą jest PrEP, czyli profilaktyka przedekspozycyjna. W Polsce jest dostępna od 2017 r. i według szacunków korzysta z niej ok. 4–5 tys. osób. Leki opłaca pacjent. Przed rozpoczęciem trzeba wykluczyć zakażenie HIV, a później chodzić na regularne wizyty i badania – także w kierunku innych chorób przenoszonych drogą płciową.
Ministerstwo przypomina też, czego nie trzeba się bać. HIV nie przenosi się przez wspólne naczynia i sztućce, łazienkę czy toaletę, basen, kichanie i kaszel, ukąszenia komarów, dotyk i pocałunki, pot, ślinę i łzy. W Polsce nie można się nim zakazić przy oddawaniu krwi, bo używa się wyłącznie jednorazowego sprzętu.
Z pytaniami można zadzwonić pod bezpłatny Telefon Zaufania HIV/AIDS: 800 888 448, czynny codziennie w godz. 9–21. Więcej o metodach antykoncepcji piszemy w poradniku >Antykoncepcja dla studentki, a o bezpłatnej wizycie u ginekologa – w dziale >Zdrowie.
Test na HIV nie musi oznaczać kolejki do lekarza ani podawania danych. W punkcie konsultacyjno-diagnostycznym zrobisz go bezpłatnie, bez skierowania i anonimowo, a od maja 2025 r. – także w przychodni POZ, choć już z nazwiskiem. Najważniejsze, żeby pamiętać o okienku serologicznym i nie odkładać badania, gdy była ku temu konkretna przyczyna. A po świeżym narażeniu liczą się godziny – wtedy drogą jest PEP w szpitalu zakaźnym.
5 pytań · minuta
poleca:
